Zenzo
Zmena syst├ęmu zberu odpadu

Mesto Argentona le┼żiace severov├Żchodne od Barcelony za─Źalo v┬ároku 2004 so zberom odpadu od dver├ş (D2D). Tento krok viac ne┼ż zdvojn├ísobil mieru recykl├ície a┬áArgentona takto ┬áz├şskala popredn├ę miesto v┬áodpadovom hospod├írstve na ├║zem├ş Katal├ínska.

Samospr├íva sa rozhodla odovzda┼ą spr├ívu odpadov├Żch slu┼żieb lok├ílnemu podniku, ─Ź├şm taktie┼ż zv├Ż┼íila zamestnanos┼ą v┬áregi├│ne a┬ápovedomie o┬áot├ízkach environmentalistiky. Znovu sa ukazuje, ┼że zero-waste sa net├Żka iba nakladania s┬áodpadmi, ale tie┼ż i┬ávz┼ąahov medzi ─żu─Ćmi a┬áich okol├şm. Napriek dlho zaveden├Żm a ─Źasto uniformn├Żm recykla─Źn├Żm sch├ęmam v┬áEur├│pe sa za relat├şvne kr├ítky ─Źas┬áArgentone, mestu s┬áiba 18┬á000 obyvate─żmi, podarilo presko─Źi┼ą mieru recykl├ície v├Ą─Ź┼íiny kraj├şn z├ípadnej Eur├│py. Miera vytriedenia odpadu v┬áArgentone dosiahla ├║rove┼ł 76,17 %, pri─Źom si samospr├íva na nasleduj├║cich 5 rokov dala za cie─ż dosiahnu┼ą a┼ż 82 % mieru vytriedenia zmesov├ęho komun├ílneho odpadu. Do roku 2004 sa Argentona riadila be┼żn├Żmi postupmi pre zber odpadov v┬á┼ápanielsku. Tieto zah┼Ľ┼łali trieden├Ż zber skla, papiera a┬áobalov├Żch materi├ílov z┬áplastu a┬ákovu a┬ásamozrejme zber zmesov├ęho komun├ílneho odpadu. Zber bol realizovan├Ż prostredn├şctvom klasick├Żch kontajnerov rozmiestnen├Żch po uliciach. Osobitn├Ż zber bioodpadu realizovan├Ż nebol, ─Źo malo za n├ísledok zne─Źistenie zberu trieden├ęho i┬ázvy┼íkov├ęho odpadu. Po─Źas fungovania tohto zau┼ż├şvan├ęho syst├ęmu sa┬ámiera vytriedenia odpadu pohybovala pod 20 % a┬áv├Ą─Ź┼íiny zmesov├ęho komun├ílneho odpadu sa mesto zbavovalo v┬áspa─żovni v┬áMatar├│, vzdialenej 5 kilometrov od mesta.

Pr├şle┼żitos┼ą zmeni┼ą syst├ęm, s┬áak├Żm sa s┬áodpadmi nakladalo pri┼íla po tom, ─Źo spa─żov┼ła v┬áMatar├│ za─Źala by┼ą pres├Żten├í. V┬árokoch 2001 a┬á2002 sa museli samospr├ívy zbavuj├║ce sa odpadu v┬áspa─żovni rozhodn├║┼ą, ─Źo s┬án├şm bud├║ robi┼ą ─Ćalej ÔÇô kapacita spa─żovne jednoducho u┼ż viac nebola dostato─Źn├í. Mohli bu─Ć roz┼í├şri┼ą spa─żov┼łu, alebo zavies┼ą nov├Ż syst├ęm, ktor├Ż by podporil vytriedenie a┬áodstr├ínil nutnos┼ą spa─żovania. Na┼í┼ąastie sa vedenia samospr├ív rozhodli pre druh├║ mo┼żnos┼ą, a┬áto podpori┼ą vytriedenie odpadu. Argentona bola mestom najbli┼ż┼íie k┬áspa─żovni a┬ápreto bola obzvl├í┼í┼ą ovplyvnen├í syst├ęmom nakladania s┬áodpadmi. Pr├íve preto toto mesto za─Źalo h─żada┼ą alternat├şvy najakt├şvnej┼íie. V┬átom ─Źase bol u┼ż v┬átroch men┼í├şch mest├ích v┬áKatal├ínsku (Tiana, Tona a┬áRiudecanyes) zber odpadu od dver├ş zau┼ż├şvan├Ż. Pr├íve pr├şklad t├Żchto miest presved─Źil mestsk├║ radu Argentony, ┼że tento syst├ęm zberu je cestou vpred. Ako sa platnos┼ą zmluvy podp├şsanej s┬áFCC (Fomento de Construcciones y Contratas) bl├ş┼żila v┬ároku 2004 ku koncu, Rada mesta Argentona za─Źala s┬ámestsk├Żm v├Żborom pre ┼żivotn├ę prostredie diskutova┼ą o┬án├ívrhu zberu odpadov sp├┤sobom od dver├ş. Tento syst├ęm v┬ákr├ítkom ─Źase za─Źal postupne nahr├ídza┼ą zau┼ż├şvan├Ż kontajnerov├Ż zber.

Krok za krokom ÔÇô odde─żovanie zmesov├ęho komun├ílneho odpadu a bioodpadu

Predt├Żm, ako sa mesto pustilo do nov├ęho syst├ęmu, boli obyvatelia Argentony informovan├ş o nadch├ídzaj├║cich zmen├ích pomocou kampane. V prvej f├íze bol ka┼żdej dom├ícnosti pridelen├Ż mal├Ż hned├Ż smetn├Ż k├┤┼í ur─Źen├Ż na separovanie kuchynsk├ęho odpadu. Podnikom boli ├║─Źtovan├ę ceny za odpad pod─ża objemu ko┼ía, ktor├Ż si vy┼żiadali. Zmesov├Ż komun├ílny odpad sa taktie┼ż za─Źal zbiera┼ą od dver├ş, k├Żm ostatn├ę vytrieden├ę zlo┼żky (plast, kov, sklo, papier) sa na─Ćalej zberali z kontajnerov├Żch stoj├şsk. Joan Pujol z┬ámestskej rady spom├şna: ÔÇ×Za─Źiatky neboli ─żahk├ę. Niektor├ş odmietali zmeni┼ą svoje n├ívyky a┬ádokonca protestovali proti nov├ęmu typu zberu. Na┼í┼ąastie sa radnica rozhodla neust├║pi┼ą a┬ásitu├íciu upokoji┼ą. O┬áp├ír t├Ż┼żd┼łov na to bol u┼ż syst├ęm plne zabehnut├Ż, v┼íetko ┼ílo hladko a┬ánikto sa viac nes┼ąa┼żoval.ÔÇť

Okam┼żit├Ż n├írast miery recykl├ície

Pre mesto boli pozit├şvne v├Żsledky cite─żn├ę u┼ż zo za─Źiatku. Percent├í podielu trieden├ęho zberu sa ka┼żdoro─Źne zvy┼íovali desiatimi percentami. Za t├Żmto faktom st├íla redukcia ne─Źist├┤t v┬áostatn├Żch druhoch trieden├ęho odpadu. V┬ároku 2006 sa v┬ácelom regi├│ne Argentony separovan├Ż zber dostal na ├║rove┼ł 80 % a┬áv┬ár├ímci mesta na ├║rove┼ł 50 %. V┬ároku 2009 bola v┬ár├ímci bioodpadu iba 2 %-n├í ├║rove┼ł zne─Źistenia. V┬ároku 2012 sa podiel vytrieden├ęho odpadu v┬áArgentone vy┼íplhal a┼ż na 68,5 %. Nov├Ż syst├ęm poskytol obyvate─żom stimuly pre zalo┼żenie dom├íceho kompostovania. V┬ároku 2007 samospr├íva poskytla dom├ícnostiam 113 kompostovac├şch ko┼íov pre z├íhrady (v├Ą─Ź┼íinou v┬ápodobe daru) a┬á15 vermikompost├ęrov (na n├íklady obyvate─żov) spolu s┬áposkytnut├şm ┼íkolenia o┬átechnik├ích kompostovania. T├íto iniciat├şva bola verejnos┼ąou vrelo v├ştan├í. Dokonca aj susedia dom├ícnost├ş, ktor├ę mali na z├íhrade kompostovacie ko┼íe, po ─Źase za─Źali s┬ákompostovan├şm tie┼ż. Josep Salvador Bosch po tom, ─Źo absolvoval ┼íkolenie o kopostovan├ş a obdr┼żal tie┼ż i kompostovac├ş k├┤┼í, sa stal zanieten├Żm kompostovate─żom. Teraz vyu┼ż├şva v┼íetok svoj kuchynsk├Ż a z├íhradn├Ż odpad v komposte, z ktor├ęho nesk├┤r prosperuje jeho p├┤da. ÔÇ×Je to naozaj skvel├í vec. Kompostovanie v├ím d├í s├şce trochu zabra┼ą, ale je d├┤le┼żit├ę osta┼ą v spojen├ş s pr├şrodou a presta┼ą pou┼ż├şva┼ą chemick├ę hnojiv├í. Teraz ich u┼ż ani nepotrebujem. Kompostovanie je ur─Źite tou spr├ívnou cestou.ÔÇť V┬ároku 2008, po─Źas┬ádruhej f├ízy zberu od dver├ş sa v┬áArgentone za─Źal t├Żmto sp├┤sobom zbiera┼ą i┬ápapier, plasty a┬ákovy. Sklo bolo na─Ćalej zbieran├ę z┬áklasick├Żch kontajnerov rozmiestnen├Żch po samospr├íve. V─Ćaka roz┼í├şreniu zberu o┬ápapier, plasty a┬ákovy miera vytriedenia odpadu na─Ćalej r├ístla.

N├írast zelen├Żch pracovn├Żch miest

─Äal┼í├şm benefitom plyn├║cim zo zberu od dver├ş k┬ádver├ím je n├írast region├ílnej zamestnanosti. Samospr├íva zverila zber odpadu lok├ílnej spolo─Źnosti Arca Maresme, ktor├í sa ┼ípecializuje na zamestn├ívanie ob─Źanov ohrozen├Żch soci├ílnym vyl├║─Źen├şm. Arca Maresme sa zaviazala vo svojom t├şme zamestna┼ą minim├ílne 30 % tak├Żchto ob─Źanov. Pred zmenou na syst├ęm zberu odpadu od dver├ş zamestn├ívala spolo─Źnos┼ą FCC iba troch ─żud├ş, ktor├ş odpad zberali. Kv├┤li diverzifikovan├ęmu zberu, realizovan├ęmu 7 dn├ş v┬át├Ż┼żdni bolo toto ─Ź├şslo zv├Ż┼íen├ę na 11. Toto je jeden z┬áviacer├Żch pr├şkladov po─Źetn├Żch v├Żhod zberu odpadov od dver├ş. Okrem zv├Ż┼íenia miery vytrieden├ęho odpadu podiel ziskov zberovej spolo─Źnosti kon─Ź├ş u ─żud├ş, ktor├ş pre ┼łu pracuj├║. Spolo─Źnos┼ą toti┼ż viac nemus├ş d├íva┼ą to─żk├ę financie na ├║─Źely zbavovania sa odpadu. T├Żmto sp├┤sobom peniaze podporuj├║ lok├ílnu ekonomiku.

─îo sa kedy zbiera?

Odpady sa smetiarskymi autami zbieraj├║ ka┼żd├Ż de┼ł v t├Ż┼żdni pod─ża jednotliv├Żch druhov odpadov. Obyvatelia svoje smetn├ę n├ídoby vyn├í┼íaj├║ medzi 20:00 a 21:00. Odvoz odpadu za─Ź├şna o 22:00. Zber je organizovan├Ż nasledovne:

Bioodpad (kuchynsk├Ż odpad + drobn├Ż odpad zo z├íhrad) sa zbiera 3x t├Ż┼żdenne. 2x t├Ż┼żdenne sa zbiera ─żahk├Ż obalov├Ż odpad ÔÇô plasty a kovy. 1x t├Ż┼żdenne sa zbiera papier a zmesov├Ż komun├ílny odpad. ┼ápeci├ílna ka┼żdodenn├í slu┼żba tie┼ż sl├║┼żi pre zber jednorazov├Żch plienok, ktor├ę sa zbieraj├║ do samostatnej n├ídoby v r├ímci zberov├ęho vozidla. Tento ┼ípeci├ílne orientovan├Ż zber je zameran├Ż na spokojnos┼ą rod├şn, ktor├ę jednorazov├ę plienky pou┼ż├şvaj├║. T├Żmto sp├┤sobom konkr├ętny syst├ęm zni┼żuje poplatky za zber odpadu, pri─Źom sa mu dar├ş docieli┼ą vytriedenie jednotliv├Żch druhov odpadu do spr├ívnych n├ídob.

V┬ároku 2009 za─Ź├şna Argentona so syst├ęmom Pay As You Throw (Pla┼ą za to, ─Źo vyhod├ş┼í)

V┼íetky vyzbieran├ę recyklovate─żn├ę zlo┼żky odpadu smeruj├║ priamo do recykla─Źn├Żch stred├şsk, kde sa ─Ćalej spracov├ívaj├║. Zmesov├Ż komun├ílny odpad smeruje do vytrie─Ćovacej stanice bl├şzko Matar├│, kde rovnak├Ż odpad odv├í┼żaj├║ i┬áobyvatelia okolit├Żch samospr├ív. Odpad tu prech├ídza mechanicko ÔÇô biologickou ├║pravou. Tento proces e┼íte ─Ćalej odde─żuje nevytrieden├ę recyklovate─żn├ę zlo┼żky, vr├ítane biologick├ęho materi├ílu a┬áv┼íetko ostatn├ę spa─żuje. ÔÇ×Samozrejme, nie je to najide├ílnej┼íie rie┼íenie.ÔÇť ÔÇô poznamen├íva Joan Pujol, ─Źlen mestskej rady Argentony. ÔÇ×Pravdou v┼íak ost├íva, ┼że na spa─żovanie posielame st├íle menej a┬ámenej odpadu, ke─Ć┼że mno┼żstvo nami vyprodukovan├ęho zmesov├ęho komun├ílneho odpadu sa neust├íle zni┼żuje. Na┼í┼ąastie nie sme povinn├ş spa─żovni zabezpe─Źova┼ą ak├ęko─żvek minim├ílne mno┼żstvo odpadu.ÔÇť

Revol├║cia platenia za odpad v z├ívislosti od jeho produkcie

Po zaveden├ş zberu separovan├ęho odpadu od dver├ş bolo rovnako d├┤le┼żit├ę motivova┼ą ob─Źanov k┬ázlep┼íovaniu miery vytriedenia odpadu, ako aj┬ák zni┼żovaniu jeho produkcie. V┬ároku 2009 nastal ─Źas na zavedenie PAYT syst├ęmu (Pay As You Throw ÔÇô Pla┼ą za to, ─Źo vyhod├ş┼í), ktor├Ż by finan─Źne odme┼łoval, alebo penalizoval dom├ícnosti v┬áz├ívislosti od ich odpadovej produkcie. Dovtedy boli poplatky za odpad v┬áArgentone ur─Źen├ę plo┼íne. Po aplik├ícii syst├ęmu PAYT v┬ároku 2009 boli obyvatelia povinn├ş vyhadzova┼ą separovan├ę obalov├ę materi├íly (plasty a┬ákovy) do ┼ípeci├ílnych spoplatnen├Żch vriec. Po poslednej reforme je cena za nakladanie s┬áodpadmi v┬ásamospr├íve tvoren├í kombin├íciou viacer├Żch faktorov. Fixn├Żm z├íkladom, ktor├Ż m├í za ├║─Źel kry┼ą prim├írne v├Żdavky syst├ęmu zberu a┬ápohyblivej ─Źasti, ktor├í sa priamo├║merne odv├şja od odpadu, ktor├ęho sa dom├ícnos┼ą zbavuje.

Redukovanie odpadu a ┼íetrenie financi├ş

Od roku 2013 tento syst├ęm zredukoval mno┼żstvo zmesov├ęho komun├ílneho odpadu o┬áviac, ako 50 %, a odpad z┬áobalov (plasty, kovy) o┬á21 %. Tu je v┼íak domnienka, ┼że toto ─Ź├şslo ovplyvnil ├║nik odpadu do susedn├Żch samospr├ív, kde PAYT aplikovan├Ż nie je. T├íto odpadov├í sch├ęma je z┬áve─żkej ─Źasti schopn├í sebafinancovania. T├íto jej schopnos┼ą plynie z┬áv├Żnosov z┬ápredaja recyklovate─żn├Żch surov├şn spolo─Źnostiam Ecoembes a┬áEcovidrio (zberov├ę spolo─Źnosti pre plast, papier/kart├│ny a┬ásklenen├ę obaly). Pr├şjmy z t├Żchto recykla─Źn├Żch stred├şsk vynahr├ídzaj├║ zv├Ż┼íen├ę n├íklady spojen├ę so zberom odpadu syst├ęmom od dver├ş. Navy┼íe Argentona ┼íetr├ş ─Źas┼ą z┬ápoplatkov za skl├ídkovanie a┬áspa─żovanie (ktor├ę vyber├í katal├ínska vl├ída plo┼íne) t├Żm, ┼że k┬át├Żmto procesom posiela men┼íie mno┼żstvo odpadu, ako in├ę samospr├ívy. Ke─Ć to zhrnieme, tento syst├ęm sa prejavil ako ove─ża viac ekonomicky v├Żhodnej┼í├ş v┬áporovnan├ş so syst├ęmom zalo┼żen├Żm na kontajnerov├Żch stojisk├ích. Zber od dver├ş prin├í┼ía Argentone 35┬á000 ÔéČ ka┼żd├Ż rok.

Syst├ęm a jeho najnov┼íie reformy

V roku 2011 sa mestsk├í rada rozhodla vnies┼ą do PAYT syst├ęmu viac flexibility. T├í sa prejavila v cene vypo─Ź├ştavanej kombin├íciou fixn├ęho a variabiln├ęho poplatku. Zmena sa v┼íak prejavila vo variabilnej zlo┼żke, ktor├í sa po novom odv├şjala od po─Źtu os├┤b v konkr├ętnej dom├ícnosti a objemu vyprodukovan├ęho odpadu. V roku 2013 sa mestsk├í rada rozhodla upusti┼ą od povinn├Żch ┼żlt├Żch vriec na odpad s cie─żom zredukova┼ą ├║nik odpadu do susedn├Żch miest ÔÇô doch├ídzalo k takzvan├ęmu odpadov├ęmu turizmu. Odvtedy m├┤┼żu obyvatelia Argentony pou┼ż├şva┼ą ak├Żko─żvek typ, farbu a ve─żkos┼ą vriec. Tento jednoduch├Ż krok dosiahol d├┤le┼żit├ę zmeny. Na jednej strane samospr├íva zaznamenala zv├Ż┼íenie objemu vytrieden├ęho odpadu, ─Źo ukazuje, ┼że sa ho menej dost├íva do susedn├Żch miest. Na druhej strane t├íto zmena ┼żiadnym sp├┤sobom nepodporuje redukovanie obalov├ęho odpadu a n├íro─Źnej┼í├şm tie┼ż rob├ş  monitorovanie jeho mno┼żstva, ako aj zne─Źistenie v r├ímci jednotliv├Żch trieden├Żch druhov odpadov. Hr├║bka niektor├Żch vriec toti┼ż dok├í┼że skry┼ą zn├ímky nespr├ívneho triedenia. Navy┼íe podniky v─Ćaka tomuto triku m├┤┼żu kamuflova┼ą ich obalov├Ż odpad ako komun├ílny zmesov├Ż odpad a t├Żm sa vyhn├║┼ą plateniu ich podielu.

─îo sa stane s ostatn├Żmi druhmi odpadov?

Agentona sa taktie┼ż zlep┼íila v nakladan├ş s in├Żmi druhmi odpadov, ak├Żmi s├║ nadrozmern├Ż odpad, nebezpe─Źn├Ż odpad a ┼ąa┼żko recyklovate─żn├Ż odpad (napr. k├ívov├ę kapsule). Obyvatelia m├┤┼żu do zbern├ęho dvora Deixalleria prinies┼ą nadrozmern├Ż odpad, nebezpe─Źn├Ż odpad, such├Ż odpad zo z├íhrad a miner├ílne oleje. Okolo 80 % odovzdan├ęho odpadu sa ─Ćalej recykluje. Text├şlie s├║ zbieran├ę sie┼ąou soci├ílnych slu┼żieb Roba Amiga. Oble─Źenie vy┼í┼íej kvality ─Ćalej t├íto spolo─Źnos┼ą pred├íva v second hand obchodoch, alebo sa ─Ćalej posielaj├║ do rozvojov├Żch kraj├şn. Ak sa zozbieran├ę text├şlie vyu┼żi┼ą u┼ż inak nedaj├║, s├║ recyklovan├ę v podobe handier na ─Źistenie, alebo vl├íken pre priemyseln├ę vyu┼żitie.

Zbavovanie sa odpadu

Na teraz sa e┼íte odpad, ktor├Ż sa nerecykluje, ani nekompostuje posiela do spa─żovne v┬áMatar├│. Pl├ín je v┼íak hne─Ć, ako to bude mo┼żn├ę, skon─Źi┼ą so spa─żovan├şm odpadu v┬áArgentone. Ak sa pozrieme na skvel├║ mieru vytriedenia odpadov a┬áredukciu celkov├ęho odpadu v┬ásamospr├íve sp├┤soben├║ ekonomickou kr├şzou, tak spa─żov┼ła ─Źel├ş situ├ícii, kedy u┼ż nebude ma┼ą ─Źo spa─żova┼ą. Tento jav moment├ílne vynahr├ídza spa─żovan├şm odpadu zo susedn├Żch miest. Probl├ęmom v┬áregi├│ne v┼íak ost├íva cenov├í konkurencia medzi recyklovan├şm a┬áspa─żovan├şm / skl├ídkovan├şm. Moment├ílne cena za skl├ídkovanie odpadu nezodpoved├í priorit├ím stanoven├Żch Hierarchiou odpadov├ęho hospod├írstva a┬ákombin├ícia nevhodnej infra┼ítrukt├║ry, verejn├Żch fondov a┬ágrantov pre skl├ídky odpadov a┬án├şzkych poplatkov za skl├ídkovanie (v tomto pr├şpade iba ÔéČ7,40 ÔéČ na tonu v┬áporovnan├ş s┬ábe┼żnou cenou v┬áEur├│pe, ktor├í sa pohybuje okolo 100 ÔéČ na tonu) znamen├í, ┼że kompostovanie st├íle nie je konkurencieschopn├Żm rie┼íen├şm v┬áporovnan├ş s┬áin├Żmi mo┼żnos┼ąami zbavovania sa odpadu. Toto je paradox, ktor├Ż zni┼żovaniu a triedeniu odpadu naozaj nepraje. Progres├şvne zvy┼íovanie dane zo spa─żovania v┬áKatal├ínsku by malo tento probl├ęm ─Źasom vyrie┼íi┼ą.

Bud├║ce v├Żzvy a ciele

Argentona vydl├í┼żdila cestu k┬ázero-waste aj ─Ćal┼í├şm katal├ínskym mest├ím. Po─Źas posledn├Żch rokov sa k┬áArgentonsk├ęmu vzoru pridalo ─Źoraz viac a┬áviac samospr├ív, ktor├ę taktie┼ż zistili, ┼że kombin├ícia zberu odpadu od dver├ş spolu so syst├ęmom PAYT je v├Żhodn├í ako pre ─żud├ş, tak i┬ápre mesto. Nasleduj├║c Argentonu sa mest├ím ako Celr├á, Vilabreix, alebo Olot podarilo viac ne┼ż zdvojn├ísobi┼ą mieru recykl├ície odpadu za menej, ako rok. Napr├şklad v┬ámeste Celr├á sa podarilo zv├Ż┼íi┼ą mieru recykl├ície z┬á21 % v┬ároku 2011 na 89 % v┬ároku 2013. Medzi─Źasom sa sieti katal├ínskych zero-waste samospr├ív dar├ş r├ís┼ą ÔÇô dnes ich je u┼ż viac ako 55. K┬átomuto hnutiu sa pridali aj v┼íetky katal├ínske univerzity, 30 spolo─Źnost├ş a┬áviac ako 40 organiz├íci├ş a┬áplatforiem odhodlan├Żch pracova┼ą spolo─Źne na v├Żvoji univerz├ílnej zero-waste strat├ęgie.

Zdroj: https://zerowasteeurope.eu/wp-content/uploads/2019/10/zero_waste_europe_cs2_argentona_en.pdf